Wpisy użytkownika Nortus & Potworna spółka z dnia 17 czerwca 2008

Liczba wpisów: 20

nortus
 
Norwegowie to naród germański żyjący głównie w Norwegii (ok. 4,2 mln) oraz w pozostałych krajach skandynawskich, USA (według różnych szacunków od 630 tys. do 3 mln), Kanadzie (ok. 170 tys.) i Australii. Schrystianizowani w X-XI wieku przeszli na luteranizm w XVI wieku i obecnie większość jest członkami państwowego kościoła ewangelicko-luterańskiego. Norwegowie używają dwóch języków: bokmal - znorwegizowany duński i nynorsk.

Wywodzą się oni z germańskich plemion zamieszkujących zachodnią Skandynawię. W VIII wieku rozpoczęli najazdy na północno-zachodnią Europę. Osiedlali się wtedy na Wyspach Owczych, w Szkocji, Irlandii, Islandii i na Grenlandii. Dotarli do Ameryki Północnej. Państwowość Norwegów sięga IX wieku. Od końca XIV wieku pozostawali pod duńską dominacją, a od 1814 pozostawali w związku ze Szwecją. Od 1905 są niezależni.

Skandynawowie
Skandynawowie (Szwedzi, Islandczycy, Duńczycy, Norwegowie, Farerowie, Alandczycy) – grupa ludzi posługujących się językami z grupy języków skandynawskich, z rodziny indoeuropejskiej. Liczy ok. 18 mln osób. Ich przodkami są Normanowie (Ludzie Północy).

Szwedzi
Szwedzi to naród germański mieszkający głównie w Szwecji (około 9 mln), zachodniej i południowo-zachodniej Finlandii (około 300 tys.) oraz w krajach skandynawskich, w USA (ponad 4 miliony ludzi pochodzenia szwedzkiego) i Kanadzie. Około 90%, schrystianizowanych w XI-XII wieku, Szwedów należy od XVI wieku do Szwedzkiego Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego (przed paroma laty doszło do separacji kościoła od państwa). Większość z nich jest niepraktykująca. Posługują się językiem szwedzkim.

W etnogenezie Szwedów kluczową rolę odegrały germańskie ludy Swaewów i Gotów. Swój udział mieli też Finowie i Lapończycy. Naród szwedzki zaczął się kształtować dopiero w XI wieku. Ich przodkowie (zwani Waregami) już w IX wieku zaczęli najazdy na Ruś i wybrzeża Bałtyku. Rzekami dotarli do Morza Czarnego, a stamtąd aż do Konstantynopola. W XII-XIII wieku podbili Finlandię. Od XIV wieku do 1523 roku byli zdominowani przez Duńczyków. W XVII wieku rozpoczęli ekspansję w centralnej Europie stając się jedną z największych ówczesnych militarnych potęg. Pozycję tę Szwedzi utracili na początku XVIII wieku. W drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wielu Szwedów wyemigrowało do USA.

Współcześnie w procesie budowania narodu wielką rolę odgrywa asymilacja olbrzymiej liczby imigrantów osiedlających się w kraju. Znaczącą rolę w tym procesie odgrywa polityka państwa w tej kwestii, mianowicie program Nowi Szwedzi. Ten projekt oceniany jest bardzo dobrze i przez ekspertów uznawany jest za wzór dla wielu krajów o dużym współczynniku obywateli obcych etnicznie
  • awatar gość: chyba gdzieś to widziałem... w wikipedii. czy jest sens kopiować z wikipedii? może sam byś coś napisał?
  • awatar Nortus & Potworna spółka: oczywiście, że można nosić drzewo do lasu. Tylko po co wyważać otwarte już drzwi?
Pokaż wszystkie (2) ›
 

nortus
 
Czy wiesz,że..

Czy wiesz,że 80% Norwegów to niebieskoocy blondyni?

Norwegia należy do państw o najwyższym poziomie rozwoju gospodarczego.
 

nortus
 
Allemansrätten

Allemansrätten (szw.: Prawo wszystkich ludzi) - niepisane prawo, obowiązujące w Norwegii (norw. Allemannsretten), Szwecji (szw. Allemansrätten) i Finlandii (fiń. Jokamiehenoikeus) mówiące, że każdy człowiek ma prawo do kontaktu z naturą. Wynika ono z przekonania, że człowiek jest integralną częścią przyrody a cywilizacja ma z nią współistnieć, a nie rywalizować.


Zastosowanie praktyczne
Na podstawie tego prawa, każdy człowiek może korzystać z lasów, zarówno państwowych, jak i prywatnych, zbierać w nich grzyby, jagody, kwiaty, chodzić po górach, pływać w rzekach czy po jeziorach. Dla turystów istnieje możliwość rozbicia namiotu w dowolnym niemal miejscu, włączając w to teren prywatny, pod warunkiem, że ich obecność nikomu nie przeszkadza i nie narusza prywatności właściciela terenu.
Korzystanie z tego prawa wymaga poszanowania natury, jak i innych ludzi. Niedopuszczalne jest śmiecenie czy niszczenie bardzo cennej dla Skandynawów przyrody.
 

nortus
 
Norweska Rodzina Królewska

JKM Król
JKM Królowa
JKW Następca Tronu
JKW Następczyni Tronu
JKW Księżna Ingrid Aleksandra
Książę Sverre Magnus
Księżna Märtha Louise
JW Księżna Ragnhilda
JW Księżna Astrid
 

nortus
 
Harald V Norweski

Harald V (ur. 21 lutego 1937 w Skaugum) — król Norwegii od 17 stycznia 1991 roku z dynastii Glücksburgów, bocznej linii Oldenburgów. Syn króla Norwegii Olafa V (1903-1991), i księżniczki szwedzkiej Marty Bernadotte (1901-1954), córki księcia szwedzkiego Karola Bernadotte (1861-1951), syna króla Szwecji i Norwegii Oskara II (1829-1907).

Urodził się w domu swoich rodziców, w majątku ziemskim Skaugum niedaleko Oslo. Był pierwszym księciem urodzonym w Norwegii od 567 lat. Dwie starsze siostry Haralda V , Ragnhild i Astrid, urodziły się odpowiednio w 1930 i 1932 r., lecz w tamtych czasach jedynie mężczyźni mogli dziedziczyć prawo do tronu. Dzieciństwo księcia Haralda w Norwegii upływało spokojnie aż do wybuchu II wojny światowej. Gdy wojska nazistowskie zaatakowały Norwegię 9 kwietnia 1940, księżna Marta Bernadotte uciekła z Haraldem i jego siostrami do Szwecji, a następnie Stanów Zjednoczonych, gdzie przeczekała okres wojny.

Po ukończeniu edukacji na poziomie szkoły średniej książę Harald wstąpił do Norweskiej Szkoły Oficerów Kawalerii, a swoją edukację wojskową zakończył w 1959 r., wraz z ukończeniem Akademii Wojskowej. Następcą tronu został 21 września 1957, kiedy jego ojciec wstąpił na tron jako król Olaf V . Po odbyciu obowiązkowej służby wojskowej rozpoczął studia w Oksfordzie. Tam w latach 1960-1962 uczęszczał na wykłady z nauk społecznych, historii i ekonomii w Balliol College.

29 sierpnia 1968 książę Harald poślubił Sonję Haraldsen z Vinderen w Oslo. Para czekała dziewięć lat na zatwierdzenie swojego małżeństwa. Po konsultacjach z Prezydium Stortingu, liderami ugrupowań parlamentarnych i rządem, król Olaf V zezwolił następcy tronu na poślubienie prostej osoby z ludu. Para ma dwoje dzieci:

Martę Ludwikę oraz Haakona Magnusa.

Harald V wstąpił na tron 17 stycznia 1991, po śmierci ojca. Od listopada 2003 do kwietnia 2004 przechodził kurację z powodu choroby nowotworowej, w tym okresie regencję sprawował syn i następca tronu, Haakon Magnus Glücksburg. Na jego cześć nazwano fragment wybrzeża Antarktydy - Wybrzeże Księcia Haralda.

Ma dwie starsze siostry: Ragnhild Lorentzen i Astrid Ferner, które należą do rodziny królewskiej i noszą tytuły Jej Wysokości.
 

nortus
 
Jej Królewska Mość królowa Sonja (ur. 4 lipca 1937 w Oslo) – żona króla Norwegii Haralda V. Jest królową-małżonką. Oficjalny tytuł Jej Królewska Mość Królowa.

Urodziła się jako Sonja Haraldsen, córka Karla Haraldsena (1889-1959) i Dagny Ulrichsen (1898-1994).

Sonja ukończyła szkołę średnią w 1954 r. Pobierała naukę w Oslo Vocational School i Ecole Professionelle de Jeunes Filles w Lozannie. Ukończyła również w Oslo University - język francuski, angielski i historię sztuki.

Związek mieszczki z przyszłym królem wywołał wielkie oburzenie zarówno na dworze jak i w społeczeństwie. Para przez dziewięć lat starała się o zaaprobowanie swojego związku. Zaręczyny ogłoszono w marcu 1968 r.

Ślub Haralda i Sonji odbył się 29 sierpnia 1968 r. w Oslo. Od tego czasu aż do 1991 r. Sonja nosiła tytuł Jej Królewskiej Wysokości. Para ma dwoje dzieci:

księżniczka Märtha Louise ur.22 czerwca 1971, zamężna z Arim Behnem (para ma dwie córeczki);
następca tronu książę Haakon ur. 20 lipca 1973, żonaty z Mette-Marit (para ma dwoje dzieci);
Po śmierci króla Olafa V w 1991 r. książę Harald został królem Norwegii a Sonja królową-małżonką. Sonja została także pierwszą królową Norwegii po 53-letniej przerwie. Jest także pierwszą królową na świecie, która była na Antarktydzie.

Oficjalna strona Norweskie Rodziny Królewskiej
www.kongehuset.no/?lang=eng
 

nortus
 
Jego Królewska Wysokość Haakon Magnus (ur. 20 lipca 1973 w Oslo), książę norweski, syn króla Haralda V i królowej Sonji, następca tronu.

27 sierpnia 2001 ożenił się z Mette-Marit Tjessem Høiby, panną z dzieckiem (syn Marius). 21 stycznia 2004 urodziła się im córka, druga w linii sukcesji do tronu, Ingrid Aleksandra. 3 grudnia 2005 urodził im się syn książę Sverre Magnus.

Książę służył w norweskiej marynarce, jest oficerem wykształconym w Norweskiej Akademii Marynarki. Kształcił się także w zakresie nauk politycznych na uniwersytecie kalifornijskim w Berkeley w latach 1996-1999; jako przygotowanie do objęcia tronu potraktował naukę na Uniwersytecie Norweskim w Oslo i Londyńskiej Szkole Ekonomii (London School of Economics).

Interesuje się przede wszystkim sztuką, podobnie jak jego starsza siostra, księżniczka Martha Louise Behn. Jako daleki potomek królowej Wiktorii figuruje również na liście sukcesji do tronu brytyjskiego (w czerwcu 2005 zajmował tam 61. miejsce).

Ze względu na kurację medyczną ojca pełnił funkcję regenta Norwegii od 25 listopada 2003 do 12 kwietnia 2004 i ponownie od 29 marca do 7 czerwca 2005.
 

nortus
 
Mette-Marit Tjessem Høiby (ur. 19 sierpnia 1973 r. w Kristiansand) - Żona następcy tronu Norwegii, księcia Haakona. Posługuje się tytułem Jej Królewska Wysokość księżna Mette-Marit

Jest najmłodszym dzieckiem Marit Tjessem i Svena Olava Bjarte Høiby.

Związek Mette-Marit z następcą tronu wywołał wiele kontrowersji. Była ona samotną matką z nieślubnym dzieckiem - synem Mariusem Borg Hoiby (ur. 13 stycznia 1997 r.) z wcześniejszego związku. Ojciec Mariusa - Morten Borg był oskarżony o posiadanie i handel narkotykami. Ponadto, para zamieszkała razem jeszcze przed zaręczynami. Jej zaręczyny z księciem Haakonem ogłoszono 1 grudnia 2000 r. Pobrali się w katedrze w Oslo 25 sierpnia 2001 r.

Dzieci księżnej Mette-Marit i księcia Haakona:

księżniczka Ingrid Aleksandra urodziła się 21 stycznia 2004 r.; księżniczka będzie pierwszą królową Norwegii po zmianie w konstytucji w 1990r.
książę Sverre Magnus urodził się 3 grudnia 2005r.
Księżna wraz z rodziną mieszka w posiadłości Skaugum koło Oslo.
  • awatar gość: Niezwykła historia bardzo mnie poruszyła.
  • awatar gość: oglądałam wczoraj film o Niej-szkoda że nie cały chętnie bym jeszcze raz obejrzała w całości-super para
  • awatar gość: również oglądałem film o niej tez bym go jeszcze raz obejrzał
Pokaż wszystkie (10) ›
 

nortus
 
Język norweski (norsk språk) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich.

Charakterystyka  
Język norweski nie ma jednego, ogólnie zaakceptowanego standardu wymowy. Każdy mieszkaniec mówi swoim językiem lokalnym (dialektem), używając go zarówno prywatnie, jak i publicznie: w szkole, w pracy, w mediach, w polityce. Dzieje się tak zarówno wtedy, gdy języka używa na terenie właściwym dla danego dialektu, jak i w innych częściach kraju. Po wielu latach zamieszkiwania poza rodzinnymi stronami dialekt zazwyczaj "stępia się" (sleper seg av), w ten sposób, że najbardziej ekstremalne różnice wymowy zanikają, a słownictwo upodabnia bardziej do dialektu miejsca zamieszkania. Do końca życia jednak Norweg zachowuje dialekt na tyle charakterystyczny, że można zawsze powiedzieć skąd pochodzi.

Stępianie dialektu, a nawet przechodzenie całkiem na mowę lokalną było bardziej rozpowszechnione dawniej (do 1970 roku), dzisiaj jest nieporównywalnie słabsze. Dlatego też najczęściej powtarzanym zwrotem przez Norwegów jest "Hva sa du?" (Co powiedziałeś?). Pracownicy państwowego radia i telewizji mają obowiązek używać normowanego języka opartego leksykalnie na jednym z dwóch wariantów pisanych (bokmål/nynorsk), ale wymawiać je mogą z dużą swobodą, według upodobania. Skutkiem tej sytuacji jest całkowity prawie zanik normy językowej: każdy mówi wedle uznania, i często takoż pisze. W szkołach nauczyciele nie poprawiają języka uczniów, gdyż nikt nie może twierdzić, że jego język jest lepszy.

Językiem norweskim posługuje się około 4,2 mln mówiących, z tego 3,5 mln do zapisu używa odmiany bokmål, a 700 tys. odmiany nynorsk. Norweski jest językiem urzędowym Norwegii.

Historia
Najstarsze zabytki literatury w tym języku pochodzą z XII w. – wykazują one jednak różnice pomiędzy wschodnią a zachodnią częścią Norwegii. W tym okresie na podłożu gwar zachodnich z okolic Trondheim zaczął się formować kancelaryjny język norweski, używany oficjalnie w całym królestwie. Jednak po unii z Danią, wyszedł on z użycia. Język duński stał się w latach 1525-1814 językiem powszechnie używanym przez warstwy wykształcone, głównie w miastach. W początku XIX w. język duński był także nadal językiem literackim. Od lat 30. XIX w. pisarze norwescy starali się go jednak świadomie norwegizować. Już w pierwszej połowie XVIII w. na bazie pisanego języka duńskiego i dialektu miasta Oslo wytworzono z niego rodzimą odmianę, zwaną kiedyś riksmål, a od 1929 r. nazywaną bokmål, czyli „język pisany, książkowy”. Jednocześnie od połowy XIX w. istnieje druga odmiana norweskiego zwana niegdyś landsmål, a od 1929 nynorsk czyli „nowonorweski”. Został on opracowany na podstawie dialektów zachodnionorweskich.

Starania w celu zbudowania na bazie różnych lokalnych dialektów całkowicie niezależnego języka norweskiego pisanego podjęto w Norwegii w XIX w. Kierunek ten został zapoczątkowany przez Ivara Aasena. Był on chłopakiem ze wsi, który mówił dialektem z okolic Sunnmøre. Dość wcześnie doszedł do wniosku, że gruntowne badania nad dialektami z różnych części kraju są konieczne, żeby stworzyć jeden norweski język pisany. Z oficjalnym stypendium naukowym Aasen podróżował po Norwegii w latach 1842-1846, wykonując szerokie badanie gramatyki i słownictwa różnych dialektów. Na tej podstawie stworzył w 1848 r. ich gramatykę porównawczą oraz w 1850 słownik. Na dalsze badania otrzymał kolejne stypendium, czego efektem była książka, w której zebrał teksty w różnych dialektach oraz dodał ich wersje w proponowanej wspólnej wersji językowej dla dialektów. Normę tą nazwał "landsmål", czyli "język krajowy". Rozbudował ją w następnych latach poprzez wydanie obszerniejszego podręcznika do gramatyki (1864) oraz uzupełnionego słownika (1873). Opublikował także pisanie w nim wiersze i dramaty. Już w końcu lat 50. XIX w. inni zaczęli używać w landsmål w dziełach literackich, a 10 lat później był to już język wykładany w jednej z wyższych szkół państwowych. Landsmålet został zatwierdzony jako oficjalny język na równi z językiem duńskim w 1885 r., a po lokalnym referendum w 1892 r. zaakceptowano go jako język wykładowy w jednej ze szkół podstawowych. W latach 1890-1930 język ten rozprzestrzenił się jako język szkolny i w życiu codziennym w wielu częściach kraju, ale tylko na terenach wiejskich. W 1929 ustawą sejmu język landsmål otrzymał oficjalną nazwę "nynorsk".[1]

Obie odmiany – bokmål i nynorsk – od 1885 r. są równouprawnione w mowie i piśmie, z tym, że bokmål używany jest głównie we wschodniej Norwegii i w miastach, podczas gdy nynorsk ma więcej zwolenników na południu i zachodzie. Władze starały się doprowadzić do połączenia tych dwu odmian językowych, by wytworzyć jeden wspólny ogólnonorweski język literacki, tak zwany samnorsk, jednakże spotkało się to z protestami i zostało zaprzestane. Obecnie do użytku, również oficjalnego, dopuszczone są obydwie odmiany pisemne oraz wszelkie dialekty. Cechująca się licznymi archaizmami norma nynorsk daje w sobie rozpoznać wiele cech języka staronordyjskiego, po którym najlepszą dziś pamiątką jest język islandzki.

Bokmål
to jeden z dwóch urzędowych standardów pisanego języka norweskiego, wywodzący się z języka duńskiego. Drugim jest stosunkowo rzadko używany nynorsk (do 1929 znany jako landsmål). Bokmål jest zbliżony do swej bardziej konserwatywnej odmiany - riksmålu, ale nie identyczny. Łącznie bokmålu i riksmålu jako formy pisanej używa obecnie 85-90% Norwegów, z czego zdecydowana większość to użytkownicy bokmålu. Także tę formę języka poznają obcokrajowcy uczący się języka norweskiego.

Nynorsk (norw. nowonorweski)
Nynorsk wywodzi się ze standardu zwanego landsmålem (norw. język krajowy), który został opracowany przez Ivara Aasena na podstawie gwar ludowych zachodniej części Norwegii (głównie Vestlandet, środkowej części Østlandet, Trøndelag i południowej części Nordland), jako według niego najbardziej reprezentatywnych dla prawdziwego (bez wpływów duńskich) języka norweskiego. Efektem badań tychże gwar były wydane przez Aasena książki opisujące "język kraju": Det norske Folkesprogs Grammatik (1848), Ordbog over det norske Folkesprog (1850) oraz Prøver af Landsmålet i Norge (1853).

Na podstawie Zarządzenia o równouprawnieniu landsmål został w roku 1885 uznany wraz z riksmålem za język urzędowy Norwegii. W 1929 roku został zmodyfikowany i nazwany nynorsk. Obecnie tego standardu języka używa jedynie 10-15% mieszkańców Norwegii.

I wreszcie trzecim urzędowym językiem jest język Saamów - mieszkańców Północy. Posiadają w swoim jezyku programy telewizyjne, radiowe, prasę i książki.

Saamowie (Saami lub Sámi), Lapończycy – lud zamieszkujący Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej, obecnie w granicach: Norwegii, Finlandii, Rosji oraz Szwecji. Lapończycy to pierwotna ludność całej Skandynawii.

Dla samych Samów nazwa Lapończycy ma wydźwięk obelżywy i wiąże się z trwającymi aż do czasów współczesnych działaniami rządów krajów, w których zamieszkują, mających na celu ich wynarodowienie i akulturację.

W Norwegii zamieszkuje najwięcej, bo 60-100 tys. Samów. 15-25 tys. Samów mieszka w Szwecji, ponad 6 tys. w Finlandii, a 2 tys. w Rosji. Tylko około 35 tys. Samów posługuje się językami lapońskimi (z grupy języków ugro-fińskich), pozostali mówią językami urzędowymi krajów, w których mieszkają.

Samowie są potomkami przedindoeuropejskiego ludu zwanego Lappami, który zamieszkiwał tereny Fennoskandii od czasów ostatniego zlodowacenia (10 tys. lat temu)[1]. Ten koczowniczy lud trudnił się głównie myślistwem. Początkowo zamieszkiwali oni obszar współczesnej Finlandii, później zostali zepchnięci na północ przez ludy skandynawskie i ugrofińskie. Genetycznie Samowie są dość odlegli od innych ludów żyjących w Skandynawii, wykazując stosunkowo najbliższe (acz niewielkie) spokrewnienie z Finami – przypuszczalnie w efekcie setek lat mieszania się populacji[2]. Zajmują oni najmniej korzystne obszary tundry polarnej Norwegii, Szwecji, Finlandii i Rosji. Samowie zostali schrystianizowani bardzo późno, bo dopiero w okresie od XVII do XIX wieku, przy czym Samowie skandynawscy przyjęli luteranizm, a Samowie kolscy – prawosławie.

Lud ten nadal wykonuje tradycyjne zajęcia: myślistwo (Samowie leśni), rybołówstwo (Samowie nadbrzeżni) czy hodowlę reniferów (Samowie górscy). Silne procesy asymilacyjne wymusiły na większości przyjęcie osiadłego trybu życia, choć przez długi okres granice poszczególnych krajów nie miały dla koczowniczych Samów większego znaczenia. Wśród Samów ciągle żywy jest folklor, m.in. oryginalny strój ludowy, rytmiczna forma śpiewu – tzw. joikowanie oraz zdobnictwo w rogu, kości i drewnie. Ciągle obecne są elementy szamańskich praktyk i animistycznych wierzeń.
  • awatar Wilkołak: Ciekawe jak wyglądają są skośnoocy? czy biali? ci SAMOWIE
  • awatar Nortus & Potworna spółka: @Wilkołak: poszukaj w necie. jak Eskimosi trochę
  • awatar Kirk: Bardzo ciekawy artykuł, nie wiedziałem, że język norweski ma tak ciekawą historię. Przy okazji polecam kursy językowe online: eskk.pl/kursy-jezykowe
Pokaż wszystkie (3) ›
 

nortus
 
Samowie  
Tradycyjne osadnictwo Samów obejmuje tereny położone w czterech państwach: Finlandii, Norwegii, Rosji i Szwecji. Samowie zamieszkiwali te obszary na długo przed tym, gdy zostały tam ustanowione granice państwowe, dlatego też uznawani są w Norwegii za ludność rdzenną.

Liczba ludności Samów zamieszkującej Norwegię nie jest dokładnie znana, natomiast wedle szacunków plasuje się ona pomiędzy  60 000 a 100 000 osób. Mniej więcej 15-25 000 Samów mieszka w Szwecji, podczas gdy ponad 6000 w Finlandii, a 2000 w Rosji. Około 11000 osób zarejestrowało się na listę wyborczą Samów. Jest to lista wszystkich Samów powyżej 18 roku życia, którzy zarejestrowali się, by głosować i wziąć udział w wyborach do Sámediggi (parlamentu Samów).

Obszar hodowli reniferów Samów obejmuje pięć najbardziej na północ wysuniętych okręgów w Norwegii oraz miasto Engerdal w okręgu Hedmark.

Tradycyjnie Samowie żyją z hodowli zwierząt, myślistwa i rybołówstwa, uprawy roli i duodji, czyli ich rękodzieła.

Święto Narodowe Samów i ich flaga
Począwszy od 2004 roku w dniu 6 lutego święto narodowe Samów jest urzędowym świętem w Norwegii, podczas którego wywiesza się flagi. Święto narodowe Samów  obchodzone jest w Norwegii, Szwecji, Finlandii i Rosji, i jest symbolem zjednoczonego ponad granicami państwowymi narodu Samów.  Data upamiętnia pierwszy kongres Samów, który miał miejsce  6 lutego 1917 roku, a który zapoczątkował rozwój dzisiejszej krajowej i transgranicznej współpracy Samów.

W kwietniu 2003 roku znowelizowano ustawę o użyciu flag na miejskich budynkach publicznych. W nowelizacji uwzględniono także flagę Samów. Norweskie miasta i okręgi mają  obecnie prawo wywieszania flagi Samów z dowolnej okazji.

Flagę Samów wprowadziła w 1986 roku Rada Samów, międzynarodowa organizacja pozarządowa, do której należą organizacje Samów z Finlandii, Norwegii, Rosji i Szwecji. Rozdział 1 sekcja 6 ustawy o Samach upoważnia zgromadzenie Sámediggi do ustanowienia przepisów rządzących posługiwaniem się flagą Samów w Norwegii.

Po raz pierwszy flaga Samów powiewała nad kompleksem budynków rządowych w dniu Święta Narodowego Samów w 2003 roku. W przyszłości, flaga będzie w tym miejscu wywieszana co roku w dniu 6 lutego jako symbol roli kultury Samów dla Norwegii. Flaga będzie również  wywieszana na budynku Stortingu (norweskiego parlamentu).
 

nortus
 
Oslo (1624-1878: Christiania, 1878-1924: Kristiania) to miasto w południowej części Norwegii, położone nad Fiordem Oslo (Oslofjord), stolica państwa. Oslo jest również siedzibą władz gminy i regionu. Gmina Oslo graniczy z gminami Bærum, Ringerike, Lunner, Nittedal, Skedsmo, Lørenskog, Enebakk, Ski, Oppegård i Nesodden. W samym Oslo mieszka ponad 11% mieszkańców Norwegii

Historia
Za datę założenia Oslo zwykło się uznawać, w oparciu o Sagę królewską Snorriego Sturlussona rok 1048, zaś za założyciela – króla Haralda III Surowego (Haralda Hardråde). Jednak najnowsze odkrycia archeologiczne wykazały, że miasto zostało założone już przed rokiem 1000, dlatego tę właśnie datę uznaje się za oficjalny rok założenia Oslo. Pierwotnie miasto leżało u ujścia rzeki Alna. Istnieją różne hipotezy co do znaczenia nazwy miasta – jedne z nich tłumaczą je jako "równinę u podnóża zbocza" lub "równinę bogów". Patronem Oslo widniejącym w jego herbie, jest św. Hallvard, który – jak głosi legenda – poświęcił w 1043 swoje życie w obronie kobiety niesłusznie oskarżonej o kradzież.

Od XI wieku mieściło się w Oslo biskupstwo katolickie, zaś około 1300 roku Haakon V Długonogi (Håkon V Magnusson) wybudował na zachód od pierwotnej osady Oslo fortecę Akershus, którą wybrał na swoją siedzibę. W 1384 ludność Oslo została zdziesiątkowana przez dżumę. Osłabiona tym Norwegia zawarła wraz z Danią i Szwecją w 1397 roku unię kalmarską, w wyniku której Norwegia na ponad 400 lat stała się uzależniona od Danii. W czasie unii Oslo utraciło status stolicy i podupadło ekonomicznie. Na losy Oslo duży wpływ miała również Reformacja 1537, która doprowadziła do separacji od kościoła katolickiego i powstania Narodowego Kościoła Protestanckiego.

W 1624 stara osada Oslo padła ofiarą ogromnego pożaru, jakoby wznieconego specjalnie przez cztery czarownice. Król Danii i Norwegii, Chrystian IV Oldenburg, postanowił odbudować miasto, lecz nie tam, gdzie do tej pory leżało, ale w pobliżu murów Twierdzy Akershus. W ten sposób powstało nowe renesansowe, zbudowane na planie kwadratu miasto, noszące zresztą również nowe imię – Christiania (w latach 1877-1925 nazwę tę zapisywano jako Kristiania).

W chwili rozwiązania unii z Danią (1814) miasto odzyskało status stolicy Norwegii. Pomimo zawarcia nowej unii, tym razem ze Szwecją, zachowało ten status. W czasach unii miasto przeżyło rozkwit – w XIX wieku powstało tu wiele siedzib nowych instytucji m.in. zamek królewski, uniwersytet, parlament Stortinget, teatr narodowy, bank norweski, giełda.

W 1905 roku unia ze Szwecją została rozwiązana, a Norwegia stała się wreszcie w pełni niepodległym państwem. W 1925 roku przywrócono stolicy uświęcone tradycją miano Oslo.

Oslo organizowało w 1952 roku Zimowe Igrzyska Olimpijskie. W Oslo trzykrotnie odbyły się mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym (w roku 1930, 1966 oraz 1982). Planowana jest też organizacja mistrzostw w 2011.

Ludność Oslo.

W 1801r w Oslo mieszkało 9500 osób, w 1900r - 228.000 osób, w 1960 - 471.000 a obecnie około 530.000 osób. Jednocześnie w okręgu Akershus zamieszkuje dodatkowo około 500.000 mieszkańców. Jest to okręg wydzielony dookoła stolicy.

Problemy komunikacyjne w Oslo w dużym stopniu rozwiązuje metro. Metro w Oslo (norw. T-banen i Oslo) - system kolei podziemnej w stolicy Norwegii. Po Helsinkach i Sankt Petersburgu jest jednym z najdalej na północ wysuniętych systemów metra na świecie.
Sieć metra w Oslo składa się z 6 linii o łącznej długości 82,5 km (154 stacje). Wszystkie linie krzyżują się w centrum, a na stacjach: Majorstuen, Nationaltheatret, Stortinget, Jernbanetorget, Grønland i Tøyen można przesiąść się na każdą z 6 linii.
 

nortus
 
Trzeba dodać, że w dużym stopniu metro w Oslo jest koleją naziemną a częściowo - podziemną.
 

nortus
 
Oslo jest miastem wybudowanym na ludzką skalę. Nie przytłacza przechodnia, nie dominuja nad człowiekiem. Spokojnie i z przyjemnością można połazić jego ulicami i parkami.

Główne atrakcje turystyczne

Zamek i forteca Akershus (Akershus festning)  
Założony w końcu XIII wieku kompleks fortyfikacji obronnych, usytuowanych bezpośrednio nad Fiordem Oslo (Oslofjord). Twierdza jest dostępna dla zwiedzających przez cały rok. Na terenie fortecy znajduje się zamek i kilka muzeów związanych z obronnością.

Port w Oslo oraz nabrzeża okoliczne

Pałac królewski (Det kongelige slottet)  
Rezydencja królewska wybudowana w latach 1824-1848, obecnie siedziba króla Haralda V, dostępna dla zwiedzających jedynie przez kilka tygodni w okresie letnim (na zwiedzanie należy umawiać się z wyprzedzeniem). Atrakcją jest odbywająca się codziennie o godz. 13.00 honorowa zmiana warty straży królewskiej.

Spacer po Karl Johans Gate.

Muzeum statku polarnego Fram (Frammuseet)  
W muzeum prezentowany jest statek polarny Fram wraz z oryginalnym wyposażeniem z przełomu XIX wiek i XX wieku. Wokół niego ekspozycje poświęcone wyprawom polarnym i podróżnikom – Fridtjofowi Nansenowi, Ottonowi Sverdrupowi oraz Roaldowi Amundsenowi.

Skocznia narciarska Holmenkollen i Muzeum Narciarstwa (Skimuseet)Miejsce Igrzysk Olimpijskich 1952, jedna ze skoczni, na których odbywają się zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. W budynku skoczni znajduje się Muzeum Narciarstwa, w którym obejrzeć można eksponaty pokazujące rozwój sportów zimowych. Można także wjechać windą na wieżę skoczni. Stara skocznia została wyburzona i w chwili obecnej trwa budowa nowego obiektu sportowego.

Muzeum Henryka Ibsena (Ibsen Museet)  
W mieszkaniu Ibsena, w którym mieszkał od 1895 roku aż do swojej śmierci w 1906 urządzono ekspozycję związaną z pisarzem.

Muzeum Kon-Tiki
Położone na półwyspie Bygdøy muzeum prezentuje eksponaty związane z wyprawami Thora Heyerdahla – tratwę Kon-Tiki, papirusową łódź Ra II, eksponaty z Wyspy Wielkanocnej, Peru i Polinezji.

Muzeum Muncha
Muzeum posiadające największą na świecie kolekcję prac tego malarza, które zapisał on w testamencie miastu Oslo. W zbiorach znajduje się ok. 1100 obrazów olejnych, 3000 rysunków, 18.000 grafik. Muzeum nie posiada stałej ekspozycji, jedynie wystawy czasowe prezentujące Muncha w kontekście europejskim.

Galeria Narodowa (Nasjonalgalleriet)  
Zawiera najbogatsze w Norwegii zbiory sztuki norweskiej, a także skandynawskiej i europejskiej, m.in. prace Edvarda Muncha, I.C.Dahla, Christiana Krohga i wielu innych.

Centrum Pokojowe Nobla (Nobels Fredssenter)  
Centrum poprzez tradycyjne i multimedialne ekspozycje prezentuje tematy związane z wojną, pokojem i rozwiązywaniem konfliktów oraz Pokojową Nagrodą Nobla.

Norweskie Muzeum Ludowe / Skansen (Norsk Folkemuseum.)Położone na półwyspie Bygdøy muzeum i skansen prezentują kulturę ludową Norwegii. W skansenie zobaczyć można 155 budynków z różnych regionów, m.in. słynny kościół drewniany Gol stavkirke. Otwarte przez cały rok, ale znacznie bardziej atrakcyjne latem, kiedy poprzez różne prezentacje zapoznać się można codziennym życiem dawnej Norwegii.

Ratusz (Oslo Rådhus)  
Oddana do użytku w 1950 siedziba władz miejskich Oslo. W auli ratusza odbywa się corocznie uroczystość wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla. W sezonie letnim możliwe jest zwiedzanie jednej z wież ratusza.

Stortinget
Budynek parlamentu norweskiego wzniesiony w 1866. Latem dostępny dla zwiedzających codziennie, poza sezonem – w soboty. Warto zajrzeć na balkon sali obrad.

Park Vigelanda (Frogner Park / Vigelandsparken)  
Jedna z najpopularniejszych atrakcji Oslo, zwiedzana corocznie przez ok. milion turystów. Kompleks parkowy z rzeźbami Gustawa Vigelanda – ponad 200 figur z brązu i granitu. Czynny przez cały rok.

Muzeum Vigelanda (Vigeland-museet)  
W budynku muzeum, wzniesionym w latach 1920., mieściło się pierwotnie atelier rzeźbiarza i jego mieszkanie. Obecnie obejrzeć tam można odlewy jego prac i mniejsze rzeźby.

Muzeum Łodzi Wikingów (Vikingskipshuset)  
Położone na półwyspie Bygdøy muzeum prezentuje najlepiej na świecie zachowane łodzie Wikingów, zbudowane ponad 1100 lat temu, a odnalezione w czasie prac archeologicznych. Dodatkowo zobaczyć można eksponaty znalezione w kurhanach.

Huk i Paradisbukta
Położone blisko centrum miasta tereny rekreacyjne oraz plaże na półwyspie Bygdøy.
 

nortus
 
Frogner Park, nazywany także Parkiem Vigelanda - najsłynniejszy park w Oslo. Park jest dziełem norweskiego rzeźbiarza Gustawa Vigelanda i jego pracowników. Składa się z 212 rzeźb z kamienia i brązu przedstawiających łącznie prawie 600 postaci.

Idea kompleksu parkowego zrodziła się w 1907 roku, kiedy Vigeland otrzymał od władz miasta zamówienie na projekt fontanny. Stopniowo pomysł Vigelanda rozrastał się - kolejne projekty obejmowały rzeźby wokół fontanny, płaskorzeźby, ozdobny most łączący brzegi stawu w parku. W najwyższym punkcie kompleksu góruje Monolitten (Monolit) - gigantyczna kamienna kolumna uformowana z sylwetek nagich ludzi w różnym wieku. Tworzy ją 121 postaci, z czego jedna jest autoportretem Vigelanda. Jedną ze słynniejszych rzeźb w Parku Frogner jest Sinnataggen (Rozzłoszczony chłopiec) - postać nagiego chłopczyka krzyczącego i tupiącego nogą.

W skład zespołu parkowego wchodzi też zaprojektowane przez artystę oświetlenie, tworząca labirynt mozaika wokół fontanny, kute bramy i furtki do parku. Wszystkie te elementy zaprojektował rzeźbiarz, ale wykonawcami byli zatrudnieni przez niego kamieniarze, odlewnicy i kowale. Dzięki takiemu podziałowi prac możliwe było ukończenie zespołu parkowego już po śmierci artysty w 1943 roku według jego dokładnych planów. Park został ukończony pod koniec lat czterdziestych XX wieku.
 

nortus
 
Niedawno oddano w Oslo do użytku now gmach Opery Narodowej.
Więcej na ten temat pisałem wcześniej patrz



nortus.pinger.pl/p/22
 

nortus
 
Ciekawostka o norweski parlamentaryźmie:
Jest to parlament posiadający wyłącznie jedną Izbę.

Unikameralizm (jednoizbowość) – element ustroju politycznego, polegający na istnieniu tylko jednej izby w parlamencie danego państwa.

Z unikameralizmem mamy przeważnie do czynienie w krajach małych i unitarnych, gdzie nie ma potrzeby powoływania drugiej izby parlamentu, będącej np. reprezentantem podmiotów składowych państwa, bądź w nowo powstałych państwach (bez tradycji parlamentaryzmu). Przykładowo takie rozwiązanie występuje w państwach bałtyckich (na Litwie, Łotwie i w Estonii), w Danii, Finlandii, Islandii, Izraelu, Nowej Zelandii, Portugalii, Szwecji (tu izba wyższa została zniesiona w latach 70. XX wieku), Turcji, Wenezueli.
 

nortus
 
W dziejach świata parlamentaryzm różnie się rozwijał w poszczególnych krajach.
Wyróżniamy:
Unikameralizm
Bikameralizm
Trikameralizm
Tetrakameralizm.

O pierwszym było w poprzednim wpisie, mowa o Norwegii. System ten obowiązuje w 24 państwach (Andora, Bułgaria, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Chorwacja, Islandia, Izrael, Liechtenstein, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Macedonia, Malta, Monako, Norwegia, Portugalia, San Marino, Słowacja, Szwecja, Turcja, Ukraina, Węgry).


Bikameralizm - element ustroju politycznego, polegający na istnieniu w parlamencie danego państwa dwóch izb: niższej i wyższej, które zazwyczaj różnią się między sobą sposobem wyboru członków, ich liczbą i kompetencjami.

Biorąc pod uwagę europejski rozwój parlamentaryzmu, bikameralizm jest jego najstarszą formą. Już w pierwszych zgromadzeniach przedstawicielskich istniał podział na dwie izby: niższą, w której zasiadali reprezentanci ludu, i wyższą, która wykształciła się z rady królewskiej, organu doradczego władcy, i składała się z najwyższych dostojników państwowych i kościelnych. Nazwy "izba niższa", "izba wyższa" mają związek z historyczną przewagą tej drugiej nad pierwszą. Obecnie układ sił jest zazwyczaj odwrotny.

Parlamenty bikameralne są przede wszystkim domeną państw federalnych (np. Niemcy, Meksyk, USA, Szwajcaria, Kanada, Belgia) i quasi-federalnych (np. Wielka Brytania, Hiszpania). Izba niższa reprezentuje tam cały lud federacji, zaś wyższa - jej poszczególne podmioty. Deputowani do izby wyższej mogą być wybierani bezpośrednio lub przez rządy, parlamenty bądź sądownictwo krajowe.

Bikameralizm występuje też w niektórych państwach unitarnych (np. Polska, Francja, Holandia, Włochy). Izba niższa jest tam wybierana w wyborach powszechnych, zaś członkowie izby wyższej mogą być wybierani według innej ordynacji wyborczej (Polska), przez specjalne kolegium elektorskie (Francja), przez samorząd terytorialny (Włochy), przez kurie (Irlandia), mianowani przez premiera (Irlandia) bądź prezydenta (Włochy) lub pełnić swój mandat z racji sprawowanej funkcji (Irlandia).

Izby wyższe są zazwyczaj mniej liczne od niższych (wyjątek: Izba Lordów w Wielkiej Brytanii), a ich kadencja trwa dłużej (pewna część składu może być wymieniana w trakcie kadencji), jednak np. w Polsce czy we Włoszech kadencje obu izb są równe.

Bikameralizm może przyjąć formę symetrycznego (obie izby mają zbliżone kompetencje; np. USA, Belgia, Szwajcaria) lub asymetrycznego (koncentracja władzy ustawodawczej w izbie niższej; np. Polska, Francja, Wielka Brytania).

Trikameralizm (trzyizbowość) – element ustroju politycznego, polegający na istnieniu aż trzech izb w parlamencie. Przed zniesieniem apartheidu występował w RPA[1], gdzie w każdej z trzech izb znajdowali się przedstawiciele innego koloru skóry. Trikameralizm stosowany był również w późnym średniowieczu[potrzebne źródło], a wtedy parlament składał się z Izby Przedstawicieli, Senatu i Cenzorów (którzy mieli największe uprawnienia i jednocześnie byli najmniejszą izbą).

Tetrakameralizm (czteroizbowość) – element ustroju politycznego, polegający na istnieniu aż czterech izb w parlamencie. Występował w niektórych państwach średniowiecznych. W jednej izbie zasiadali przedstawiciele kleru, w drugiej - szlachta, w trzeciej - mieszczanie, a w czwartej - chłopi.